De afgelopen weken verschenen twee opvallende berichten over de inzet van extern personeel binnen de overheid. Gemeenten lijken steeds vaker te kiezen voor vaste medewerkers in plaats van externe inhuur, terwijl ook de Rijksoverheid haar uitgaven aan externe inhuur heeft teruggebracht.
Volgens de berichten te lezen op Zipconomy lijkt op het eerste gezicht daarmee een einde te komen aan een periode waarin de overheid steeds afhankelijker werd van tijdelijke externe capaciteit. Maar wie beter kijkt, ziet een genuanceerder beeld ontstaan.
Niet zozeer de behoefte aan externe expertise neemt af, maar vooral de manier waarop overheden die expertise willen inzetten verandert.
Meer aandacht voor de vaste organisatie
Volgens recente cijfers kiezen gemeenten nadrukkelijker voor het versterken van de eigen organisatie. Daarbij spelen verschillende factoren een rol. De arbeidsmarkt blijft krap, de handhaving op schijnzelfstandigheid is aangescherpt en er groeit aandacht voor kennisborging en continuïteit.
Ook het Rijk zet in op het verminderen van de afhankelijkheid van externe inhuur. Die ambitie werd al in 2025 expliciet gemaakt door minister Uitermark, die aankondigde dat ministeries kritischer moeten kijken naar de inzet van extern personeel en meer kennis binnen de eigen organisatie moeten opbouwen.
De onderliggende gedachte is helder: werkzaamheden die structureel onderdeel zijn van de organisatie, vragen ook om structurele capaciteit.
Geen afscheid van de markt
Tegelijkertijd betekent deze ontwikkeling niet dat de overheid afscheid neemt van externe professionals.
Sterker nog, veel van de uitdagingen waar overheden voor staan, vragen juist om specialistische kennis die niet permanent binnen iedere organisatie aanwezig kan zijn. Denk aan digitalisering, AI, cybersecurity, complexe aanbestedingen, contractmanagement, verandervraagstukken en nieuwe wet- en regelgeving.
Juist op die terreinen blijft de markt een belangrijke partner. De vraag verschuift daardoor deels van capaciteit naar expertise.
Interessante signalen uit marktconsultatie Rijksbrede Raamovereenkomst Inkoopadviesdiensten
Dat beeld wordt bevestigd door een recente marktconsultatie voor de nieuwe Rijksbrede raamovereenkomst Inkoop(advies)diensten, contract- en leveranciersmanagement.
De consultatie is onderdeel van de reguliere voorbereiding op de opvolger van de huidige raamovereenkomst. Interessant is vooral welke ontwikkelingen het Rijk daarin centraal stelt. Zo wordt leveranciers gevraagd hoe zij omgaan met thema's als AI, veranderende functieprofielen, weerbaarheid, wendbaarheid en nieuwe organisatievraagstukken.
Daarnaast wordt expliciet gevraagd naar de verschuiving van operationele opdrachten naar meer strategische en inhoudelijke adviesvragen en naar de ontwikkeling van inzet op basis van uren naar resultaatgerichte dienstverlening.
Dat zijn signalen van een markt die verandert.
Van flexibele schil naar flexibele kennis
Jarenlang werd externe inhuur vaak gekoppeld aan capaciteitstekorten. Wanneer organisaties mensen tekortkwamen, werd een beroep gedaan op de externe markt. Steeds vaker lijkt de discussie echter te gaan over iets anders: welke kennis moet je zelf in huis hebben en welke kennis organiseer je via de markt? Dat is een fundamenteel andere benadering.
De recente ontwikkelingen bij gemeenten en het Rijk suggereren dat overheden meer regie willen nemen op hun personele capaciteit, zonder de toegang tot externe expertise los te laten. De uitdaging verschuift daarmee van het organiseren van een flexibele schil naar het organiseren van flexibele toegang tot kennis.
Voor inkopers, contractmanagers en leveranciers is dat misschien wel de belangrijkste ontwikkeling achter de recente cijfers. Niet minder samenwerking met de markt, maar een scherpere afweging van wanneer externe inzet daadwerkelijk toegevoegde waarde heeft.
