Van wolven tot kameleons: de parallellen tussen het dierenrijk en contractmanagement

Gedurende de NEVI Contractmanagementdag 2026 bleek Burgers’ Zoo een uiterst geschikte locatie voor het evenement. Zo lieten sprekers zich inspireren door het dierenrijk, waarmee zij prikkelende parallellen legden met contractmanagement. Van bultruggen die het belang van samenwerken onderstrepen, tot het wederzijdse vertrouwen van de kwetsbare poetsersgarnalen. In dit artikel nemen we je mee langs de mooiste metaforen van de dag.  

Duidelijke governance zoals in een wolvenroedel

Tijdens de keynote van Mátyás Bittenbinder werd duidelijk hoe een wolvenroedel functioneert. Er is structuur, maar succes zit niet alleen in hiërarchie. Deze hangt vooral af van rolverdeling en onderlinge afstemming. Tijdens de jacht is er geen discussie en zijn de rollen helder. Sommige wolven drijven de prooi op, anderen sluiten af. Die duidelijkheid maakt de roedel effectief.

Dat beeld legt een spanning bloot in contractmanagement. Contracten zijn vaak goed uitgewerkt, maar de organisatie eromheen blijft onduidelijk. Wie is eigenaar, wie stuurt de leverancier aan en wie neemt besluiten als prestaties onder druk staan. Juist daar ontstaan risico’s.

Jacintha van den Hoek, CPO bij Rabobank, vertaalde dit naar de praktijk. Volgens haar is contractmanagement een samenspel tussen inkoop, interne organisatie en leveranciers. Zonder duidelijke governance ontbreekt samenhang in besluitvorming en uitvoering.

Binnen Rabobank werken ze daarom met een “one way of working” over de hele contract lifecycle. Inkoop start het contract, leveranciersmanagement onderhoudt de relatie. En contractmanagement stuurt op naleving, prestaties en risico’s. En het gehele proces wordt ondersteund door één gedeelde dataset. Volgens deze structuur vervult iedere afdeling een belangrijk onderdeel van het proces. Tegelijkertijd beweegt iedereen dezelfde kant op, net als de wolvenroedel.

Bultruggen: samenwerking in contractmanagement

Als wolven laten zien hoe je organisatie succesvol inricht, illustreren bultruggen de benodigde factoren voor effectief samenwerken. Wist je namelijk dat binnen een groep bultruggen één walvis de jacht initieert? Dat doet ze door een ring van luchtbellen te creëren, het teken voor andere walvissen om aan te sluiten en hun rol in te nemen. Het succes van de jacht hangt af van onderlinge afstemming en timing.  

Volgens Sibrecht Diender gaat effectief samenwerken dan ook vooral over de dagelijkse praktijk. Dat gaat over afstemming, intern en extern. En een besef van het gezamenlijke doel en hoe iedereen daar van dag tot dag aan bijdraagt. Zonder overeenstemming over deze factoren, loop je als team snel in de problemen.

Hetzelfde kun je zeggen over contracten. Contracten die vooral sturen op risicobeheersing en eigenbelang ondermijnen samenwerking. Daarentegen gaat relationeel contracteren juist over keuzes maken die gericht zijn op gezamenlijke waardecreatie.

En misschien wel het allerbelangrijkst: omdat samenwerking continu verandert, is actief onderhoud hoog nodig. Door regelmatig af te stemmen en afspraken bij te stellen, blijven contract en praktijk in lijn. Met contract als levend draaiboek, help je elkaar te winnen.  

Wederzijds vertrouwen: poetsersgarnaal en roofvis

Een van de meest sprekende metaforen uit de keynote van Mátyás Bittenbinder was die van de poetsersgarnaal. Een piepklein diertje dat de bek van een roofvis ingaat om deze schoon te maken. De poetsgarnaal is kwetsbaar, de roofvis kan haar ieder moment opeten. Toch doet de roofvis dat niet. Waarom? Omdat beide partijen voordeel hebben bij de poetsbeurt, de garnaal heeft te eten en de roofvis behoudt een gezond gebit. De samenwerking is gebaseerd op wederzijds belang en vertrouwen.

In de keynote van Sibrecht Diender werd duidelijk wat er gebeurt als dat gedeelde belang en vertrouwen ontbreekt. In een voorbeeld vertelde ze dat een leverancier werd betaald per klantcontact. Daardoor loonde het voor de leverancier om zoveel mogelijk calls te genereren, terwijl de opdrachtgever juist minder contactmomenten wenste. Het contract stuurde daarmee op ongewenst gedrag, waardoor de samenwerking en het vertrouwen onder druk kwamen te staan.

De oplossing? Kies voor het tegenovergestelde: zorg dat je contracten inricht op wederzijds belang en vertrouwen door te focussen op hetzelfde resultaat. In het voorbeeld van Sibrecht zou dat er bijvoorbeeld uitzien door te sturen op klanttevredenheid of first-time-fix, in plaats van een beloning per klantcontact. Zo ontstaat, net als bij de poetsersgarnaal, een situatie waarin sprake is van wederzijds belang en vertrouwen groeit.

De contractmanager als kameleon

Tijdens zijn keynote beschreef Mátyás Bittenbinder de kameleon als een dier dat nooit maar één kant op kijkt. Zijn ogen bewegen onafhankelijk van elkaar, waardoor hij zicht heeft op verschillende richtingen. Zo overziet hij continu wat er gebeurt in zijn omgeving.

Zulke ogen zouden ook van pas komen bij contractmanagement, waarbij meerdere factoren tegelijk spelen. Stakeholders met uiteenlopende belangen, leveranciersprestaties die bewaakt moeten worden en risico’s die zich stilletje ontwikkelen op de achtergrond… Het werk gaat dus verder dan het beheren van afspraken op papier. Het vraagt om constant inzicht in gedrag, dynamiek en context.

Naast zijn brede blikveld is ook het aanpassingsvermogen van de kameleon relevant. De meesten denken dat de kameleon van kleur verandert om simpelweg op te gaan in zijn omgeving. Maar wat zij niet weten is dat die kleurverandering ook een reactie is op zijn interne staat en op wat de situatie van hem vraagt. Een strategische schakeling, meer dan alleen camouflage.  

Dit is parallel aan de contractmanagers in de zin dat zij ook voortdurend schakelen tussen verschillende rollen. In sommige situaties ligt de nadruk op compliance en risicobeheersing, terwijl in andere situaties juist de relatie en samenwerking centraal staan. Situaties die om wezenlijk verschillende benaderingen vragen.  

Wendbaarheid betekent dus niet dat je overal in meegaat, als ‘camouflage’. Maar juist over het vermogen om per situatie te bepalen welke rol nodig is en hoe je daarin effectief kunt sturen.

‍