70 jaar Nevi: Ton van Geijlswijk over een gesneuvelde Aanbestedingswet en een uitzonderlijke fusie

📲 Geen inkoopnieuws missen? Volg Inkooppub via WhatsApp of Linkedin en ontvang meldingen van nieuwe artikelen en updates!

Nevi bestaat dit jaar zeventig jaar. Ton van Geijlswijk is sinds 2006 als communitymanager bij Nevi verantwoordelijk voor de publieke sector en later ook voor de zorg en inmiddels ook voor Nevi Oost en Nevi West. Toen we hem vroegen hoe lang hij dat nu eigenlijk al doet, moest hij het even natellen. “Ik dacht altijd zestien, zeventien jaar. Maar het blijkt al twintig te zijn.” Wat hem al die tijd heeft vastgehouden, vat hij zo samen: “Inkopers zijn gewoon echt hele leuke mensen.”

Zijn loopbaan bij Nevi valt samen met een periode waarin de vereniging zelf ingrijpend veranderde: van een club met een handjevol ondersteunend personeel naar een organisatie die actief wetgeving beïnvloedt en zich ontwikkelde van platform naar netwerk. Van Geijlswijk was daarbij vaak betrokken. Zijn verhalen zijn daarmee ook het verhaal van wat Nevi in de afgelopen twintig jaar is geworden.

70 jaar Nevi in vogelvlucht

Nevi werd in 1956 opgericht, en legde daarmee de basis voor professioneel inkopen in Nederland. En, zoals de vereniging het zelf verwoordt: voor het inzicht dat waarde meer is dan alleen kosten. Vanaf de jaren zeventig kreeg inkoop, mede door groeiende internationale uitbesteding, meer aandacht binnen bedrijven en werd de interne opleiding voor inkopers bij Philips bij Nevi ondergebracht. In de jaren tachtig volgden de eerste inkoopmodellen en groeide Nevi uit tot de beroepsorganisatie en het belangrijkste kennisplatform voor inkopers in de industrie met later overheid . Vanaf de jaren negentig verdiepte Nevi de wetenschappelijke basis verder met leerstoelen, lectoren en in 2001 de introductie van Purchasing Excellence en de Purchasing Managers Index. Toen Van Geijlswijk zich in 2006 bij Nevi aansloot, was die professionaliseringsslag dus al ingezet. De vereniging zelf stond echter nog een flinke groeispurt te wachten.

Van platform naar netwerk

De typering ‘van platform naar netwerk’ gebruikt Nevi op de jubileumpagina om de eigen zeventigjarige geschiedenis samen te vatten. Van Geijlswijk herkent dat direct vanuit zijn eigen ervaring. Toen hij begon, was er nauwelijks ondersteuning: iemand deed de ledenadministratie, iemand de administratie rond bijeenkomsten, iemand de communicatie en iemand ondersteunde het bestuur. Dat was het wel zo’n beetje. De structuur bestond uit kringen, secties en regionale platforms, met een landelijk bestuur en lokale activiteiten die door werkgroepen werden georganiseerd. En de sectie Publiek was net daarvoor opgericht.

Directeur Jan-Willem van der Meer begon met het professionaliseren van die structuur door ondersteunende krachten in te zetten, zoals Van Geijlswijk voor de publieke sector. Waar belangenbehartiging vroeger los bij individuele mensen lag, heeft Nevi daar inmiddels één aangewezen persoon voor die de belangenbehartiging coördineert. Ook is er een online communityplatform opgezet om kennis niet alleen tijdens bijeenkomsten, maar ook digitaal te delen.

Nevi heeft daarnaast de eigen opleidingen nooit overgedragen aan mbo- of hbo-instellingen, iets wat veel vergelijkbare verenigingen in de afgelopen decennia wel deden. Dat geeft Nevi, aldus Van Geijlswijk, de financiële slagkracht om zichzelf en het vakgebied te blijven ontwikkelen.

De verworpen Aanbestedingswet

Een illustratie van hoe die professionalisering van de vereniging ook naar buiten toe werkte, speelde zich af in Van Geijlswijks eerste jaren. Toen de Aanbestedingswet was aangenomen in de Tweede Kamer, voelde dat als een klap voor Nevi Publiek. Tegelijkertijd kreeg Nevi een nieuwe voorzitter, met een achtergrond in het bedrijfsleven, die belangenbehartiging serieuzer wilde oppakken.

Zo richtte Nevi een Denktank Aanbesteden op en plaatste uiteindelijk een open brief in een landelijke krant, ondertekend door tweehonderdvijftig publieke inkopers. De boodschap luidde: stop met deze wetgeving. En dat had resultaat. De wet werd verworpen door de Eerste Kamer. “Het was de eerste keer dat wetgeving die unaniem door de Tweede Kamer was aangenomen, door de Eerste Kamer werd verworpen,” zegt Van Geijlswijk.

De toenmalige minister van Economische Zaken reageerde furieus, en ook in de media werd smalend gedaan over een vereniging die zich zomaar met wetgeving durfde te bemoeien. Nevi stapte desondanks naar de minister toe. “Wij vonden deze wetgeving niet voldoende,” zegt Van Geijlswijk over de destijds al zo’n 650 pagina’s tellende wet. “Dus wij vonden dat we dit vanuit onze professie moesten doen.”

Wat er destijds niet voldeed, legt hij uit: “Het was te groot, te uitgebreid, te complex.” Een ministerie kon de wet nog wel aan, maar bij de vele aanbestedende diensten waar inkoop maar een deeltaak was van één persoon, vaak niet. Van de zo’n 2500 aanbestedende diensten kon volgens Van Geijlswijk een groot deel niet met dat soort omvangrijke regelgeving uit de voeten. De gesprekken met het ministerie leidden onder meer tot de Gids Proportionaliteit, aanvankelijk bedoeld als een handreiking die Nevi in co creatie als flankerend beleid had opgesteld. De Tweede Kamer besloot er wetgeving van te maken. Ook werd de wet in de jaren erna eenvoudiger: minder eigen Nederlandse toevoegingen bovenop de Europese richtlijn, dichter bij de Europese basis.

Nevi en de zorg

Waar de Aanbestedingswet laat zien hoe Nevi als belangenbehartiger volwassen werd, laat het ontstaan van Nevi Zorg zien hoe de vereniging in dezelfde periode ook organisatorisch groeide. Zo ontwikkelde Nevi zich van een vereniging die vooral om de eigen kerndoelgroep draaide naar een netwerk dat open stond voor een andere, kleinere vereniging. Toen Van Geijlswijk bij Nevi begon, was er binnen de vereniging nog geen aandacht voor de zorgsector. Die werd al zo’n 35 jaar bediend door een aparte, kleine vrijwilligersvereniging van inkopers in de zorg. Bestuursleden deden daar alles zelf, naast hun eigen baan. “Op het moment dat ze iets verzonnen, hadden ze gelijk een aap op hun schouder,” zegt Van Geijlswijk. “Want dan moest dat ook door een van die bestuursleden worden uitgevoerd.”

Bij Nevi was inmiddels een professionele organisatie ontstaan die dat werk overnam, zoals je dat ook ziet bij verenigingen als de ANWB of Vereniging Eigen Huis. Het bestuur van de zorgvereniging zag dat verschil en zocht toenadering. Er volgde een fusietraject, dat Van Geijlswijk mocht begeleiden. “Het oprichten en opheffen van verenigingen zie je heel veel. Maar het fuseren van verenigingen zie je bijna niet. Dus als je iets mag doen wat heel weinig gebeurt, is dat wel weer een uitdaging om op te pakken.”

Rond dezelfde periode was Van Geijlswijk ook een tijd verantwoordelijk voor het werven van lectoren inkoop bij hogescholen, onder meer bij Windesheim en de Hanze Hogeschool, via een convenant met financiële ondersteuning vanuit Nevi. Niet altijd zonder discussie: hogescholen hechtten sterk aan een gepromoveerde kandidaat, voor Nevi zelf was dat minder doorslaggevend. Het lectorenlandschap van toen is inmiddels uitgegroeid tot een vast onderdeel van het vak.

Inkoop van laagste prijs tot strategische functie

De verschuiving, van laagste prijs bij de oprichting in 1956 naar inkoop als strategische functie nu, is misschien wel de rode draad door de afgelopen zeventig jaar Nevi. Al jaren wordt geroepen dat inkoop steeds strategischer wordt. Is dat inmiddels niet vooral een cliché geworden? Van Geijlswijk erkent dat het er een is, maar ziet het ook langzaam werkelijkheid worden en nog verder opschuiven dan naar alleen betrokkenheid. “Dat inkoop echt onderdeel wordt van de bedrijfsstrategie is nog niet overal zo. Maar ik denk dat organisaties dat uiteindelijk niet kunnen laten, gezien alles wat er geopolitiek speelt. Anders redden ze het als organisatie gewoon niet.”

Diezelfde nuance brengt hij aan in de vergelijking tussen publiek en privaat, waarbij het bedrijfsleven vaak als voorbeeld gold voor de publieke sector. “De Shells van deze wereld hebben net zo’n dik inkoophandboek als de Aanbestedingswet, misschien nog wel dikker. Alleen hebben zij de mogelijkheid om daar gemotiveerd van af te wijken. Die mogelijkheid heb je binnen de Aanbestedingswetgeving ook al behoorlijk, alleen wordt er vaak heel juridisch naar gekeken.” Beide kanten kunnen van elkaar leren, vindt hij, en dat gebeurt ook al.

Onderweg naar de honderd

Een jubileum nodigt uit tot terugkijken, maar van reminisceren is bij Van Geijlswijk geen sprake. Op het moment van dit gesprek werkt hij aan een reactie op de nieuwe Europese verordening voor de publieke sector, waarvan de definitieve versie op 9 september wordt verwacht. Nevi organiseerde daarover in september twee kennissessies, die tegelijk als consultatie dienen. Daar hebben zich 110 mensen voor aangemeld waarmee de zaal vol zat. Binnen twee weken na het verschijnen van de verordening stuurde Nevi een reactie naar het ministerie van Economische Zaken en Klimaat, die het ministerie heeft meegenomen in het fiche waarmee het de Tweede Kamer over de Nederlandse positie informeert. Daarna verschuift de discussie naar Europa zelf, naar de Raad en het Europees Parlement.

Tegelijkertijd loopt er een traject rond aanpassing van de Aanbestedingswet op het gebied van rechtsbescherming, waarvoor Nevi de Tweede Kamer benaderde en waarna een ronde tafel en een wetenschapstoets volgden. Ook is er een nieuwe MVOI-afspraak in de maak. “We proberen ons steeds meer te roeren in de belangenbehartiging,” zegt Van Geijlswijk.

“Op naar de 100 jaar”, sluit hij af.

‍