Negen op de tien inkoopprofessionals gebruikt generatieve AI zakelijk. Maar ruim de helft van hun organisaties ziet nog geen meetbare voordelen. Het tweede nationale AI in Inkoop Onderzoek wijst uit dat dit vooral aan de organisaties zelf ligt.
In 2024 publiceerden wij in Deal! de resultaten van het eerste nationale onderzoek naar generatieve AI in inkoop. Toen gebruikte 62 procent van de inkoopprofessionals AI zakelijk, experimenteerden de meesten met de gratis versie van ChatGPT en had 65 procent van de organisaties geen richtlijnen. Conclusie: AI bevordert de productiviteit, maar adoptie door bedrijven blijft achter. In 2026 is dat beeld fundamenteel verschoven. Het tweede onderzoek, uitgevoerd onder 152 inkoop- en contractmanagementprofessionals in de private en publieke sector, toont een versnelling. Het zakelijk gebruik steeg van 62 naar 88 procent, privégebruik van 76 naar 95 procent.
Niet alleen gebruiken meer professionals AI, ze doen het ook vaker en met betere resultaten. Een derde van de gebruikers kiest nude antwoordcategorie ‘meer dan 10 procent productiviteitswinst', dat was in 2024 nog 14 procent. Daarnaast meten we voor het eerst kwaliteitsverbetering: gemiddeld 19 procent hogere kwaliteit van het afgeleverde inkoopwerk. AI is daarmee niet alleen sneller, maar ook beter.
Ook het toollandschap verschuift. Waar in 2024 ChatGPT 3.5 domineerde, is Microsoft Copilot (gratis versie) nu de meest gebruikte zakelijke tool met 50 procent marktaandeel. Organisaties bewegen richting enterprise-ready oplossingen met databeveiliging, encryptie en single sign-on. Naast Copilot winnen Chat-GPT Enterprise, Google Gemini en Anthropic Claude terrein.
Het meest opvallende inzicht uit het onderzoek is het effect van training. Professionals die AI-trainingen hebben gevolgd, rapporteren 94 procent productiviteitswinst, tegenover 66 procent bij ongetrainden. Daarnaast gaven 9 procent meer professionals aandat ze hogere kwaliteit werk afleveren met AI. Tot slot zijn getrainde mensen veel meer in staat om AI toe te passen in hun dagelijkse praktijk: ze passen AI toe op twee keer zoveel inkooptaken als niet-getrainde mensen. En dat laatste punt is cruciaal. Ongetrainde kenniswerkers gebruiken AI vooral voor basistaken: een zoekopdracht hier, een stukje tekst herschrijven daar. Getrainde professionals schakelen door naar complexere toepassingen: opstellen van documenten, offertebeoordeling, contractanalyse en bijvoorbeeld het voorbereiden van onderhandelingen. Training bepaalt niet alleen hoe vaak je AI gebruikt, maar juist ook waarvoor. En toch heeft bijna twee derde van de inkoopprofessionals nog geen AI-training gevolgd. Terwijl het bewijs voor het effect overduidelijk is. Sterker nog: getrainde inkopers verwachten AI binnen twee jaar bij meer dan zeven inkooptaken te gebruiken, tegenover drie bij ongetrainde kenniswerkers. Wie nu niet investeert in training, loopt het risico om structureel achterop te raken.
En dan de pijnlijke kern van dit onderzoek. Individuele inkopers lopen ver vooruit op hun organisaties. 96 procent van de AI-gebruikers rapporteert productiviteitswinst. Maar 56 procent geeft aan dat de organisatie geen meetbare voordelen ziet in termen van kosten en efficiëntie. 58 procent van de organisaties zit nog in de experimentfase. Slechts 1 procent geeft aan in een volledig AI-geïntegreerde organisatie te werken. De echte uitdaging is daarom niet de technologie, maar de adoptie en opschaling. Individuele winsten worden niet geaggregeerd, gemonitord of gestuurd. Adoptie is nog steeds overwegend bottom-up. Inkopers moeten het zelf uitzoeken, zichzelf aanleren, vaak zonder beleid, zonder meetkader, zonder organisatorische rugdekking. De cijfers bevestigen dit. In 2024 had 65 procent van de organisaties nog helemaal geen AI-richtlijnen of kaders.
In 2026 heeft 60 procent van de organisaties wel een AI-richtlijn, maar 30 procent heeft nog steeds geen enkel AI-beleid en 10 procent hanteert zelfs een verbod op het gebruik van AI. Terwijl dus nog steeds 40 procent geen AI-beleid en/of een verbod op AI heeft, gebruikt 88 procent van de respondenten wel AI voor werkgerelateerde zaken. Met als gevolg onbeheerd gebruik, documenten en data die onversleuteld in een onbeschermde omgeving terecht kunnen komen, niet compliant aan wetgeving.
AI-adoptie verloopt niet uniform. De industrie loopt voorop: 100 procent zakelijk AI-gebruik, 44 procent dagelijks, 75 procent getraind. De zorg scoort hoog op gebruik (88 procent) maar laag op training (12 procent), wat wijst op grotendeels zelfgeleerde toepassing. De overheid zit in transitie: groeiende adoptie, maar minder frequent en minder ingebed. Ook tussen functies zijn de verschillen groot. Inkopers gebruiken AI het meest frequent, maar contractmanagers rapporteren bij selectiever gebruik de hoogste productiviteits- en kwaliteitswinst. Het gaat er dus niet om hoevaak je AI gebruikt, maar waarvoor en hoe goed.
De meeste inkopers zijn nog niet bezig met AI Agents. Dat zijn de volgende generatie AI-tools die niet alleen antwoorden geeft, maar die helemaal autonoom taken uitvoert. Waar je in 2024 ChatGPT vroeg om bijvoorbeed een marktrapport te genereren, monitort een AI Agent nu dagelijks de leveranciersmarkt en signaleert proactief kansen en risico’s op die markt. Een AI Agent voor inkoop kan bijvoorbeeld zelfstandig offertes vergelijken, contractrisico’s identificeren en onderhandelingsgesprekken voorbereiden. Organisaties die nu een stevige basis leggen met generatieve AI, zijn straks beter in staat om de volgende golf te absorberen.
Het onderzoek identificeert drie factoren die het verschil maken tussen organisaties die AI nog een beetje aan het uitproberen zijn en organisaties die er structureel mee bezig zijn en er dus van profiteren:
1. Training is de grootste hefboom. Wie investeert in gerichte, inkoopspecifieke AI-training, versnelt niet alleen productiviteit maar ook de kwaliteit van het inkoopwerk. En vergroot de kloof met concurrenten die afwachten.
2. Beleid moet verschuiven van rem naar facilitator. Niet alleen organisatiebreed, maar ook afdelingsspecifiek. Inkoop werkt met commercieel gevoelige informatie. Dat vraagt om gelaagd beleid: organisatiebrede kaders, afdelingsrichtlijnen en taakspecifieke protocollen voor hoogrisicotoepassingen.
3. Toolkeuze is geen IT-beslissing alleen, maar het resultaat van een inkoopproces. De verschuiving naar Enterprise AI-oplossingenis noodzakelijk, maar vermijd vendor lock-in. De AI-markt beweegt snel. Behandel de selectie van AI-tools als een serieus inkoopproces, net als voor andere SaaS-software.
“Slechts 1% van de respondenten geeft aan in een volledig AI-geïntegreerde organisatie te werken”
De organisaties die in 2024 begonnen met experimenteren, oogsten in 2026 meetbare resultaten. De organisaties die in 2026 systematisch opschalen, zullen in 2028 vooroplopen. De vraag is niet langer óf AI het vakgebied inkoop zal transformeren, de vraag is wie die transformatie leidt. Wie nu structureel opleidt en adopteert, zet de norm.
Vul hier je gegevens in en ontvang de download in je mail
Nevi is hét kennisnetwerk voor inkoop, contract- en supply management. Zij zetten zich in om het inkoopvak naar een hoger niveau te brengen voor het individu, organisaties én de maatschappij. Nevi is er voor iedereen die zich bezighoudt met het inkoopvak. Ze bundelen inzichten uit het bedrijfsleven, de publieke sector, onderwijs en wetenschap en delen deze kennis in onze krachtige vereniging van 6.500 inkoopprofessionals die elkaar inspireren en stimuleren.
