Voorstel tot wijziging aanbestedingswet sleept zich voort: meer klagen is niet meer bescherming

Als belangenbehartiger vertegenwoordigt Nevi inkoop aan beleidstafels waar besluiten worden voorbereid met directe impact op het vakgebied. In het traject rond de voorgestelde wijziging van de Aanbestedingswet zorgt zij er mede voor dat deze niet geruisloos passeert.

Sinds 2018 dringt de Tweede Kamer aan op betere mogelijkheden om klachten over aanbestedingen te behandelen. Het ministerie vertaalde die wens in een wetsvoorstel met verplichte klachtenloketten en een grotere rol voor de Commissie van Aanbestedingsexperts. Critici stellen echter dat daarmee het verkeerde probleem wordt aangepakt: niet de klachtenafhandeling schiet tekort, maar de daadwerkelijke rechtsbescherming van ondernemers. Uiteindelijk heeft de minister van Economische Zaken op 22 december 2025 – ondanks een negatief oordeel van de Raad van State – een voorstel tot wijziging van de Aanbestedingswet 2012 voorgelegd aan de Eerste en Tweede Kamer.

Rondetafelbijeenkomst

Omdat bij de Kamerleden de nodige vragen blijven bestaan, is in de commissievergadering van 10 februari 2026 besloten twee wetenschappers te vragen advies uit te bengen over het wetsvoorstel dat er ligt. Daarnaast heeft de Tijdelijke commissie Grondrechten en Constitutionele toetsing op 5 maart 2026 geadviseerd te overleggen met opdrachtgevers en opdrachtnemers, omdat die blijkbaar zeer uiteenlopend denken over het wetsvoorstel. Uit pragmatische overwegingen is vervolgens besloten om het bespreken van het verslag van de wetenschappers – de hoogleraren Chris Jansen en Fredo Schotanus – en het raadplegen van ‘de praktijk’ te combineren in een rondetafelbijeenkomst op 13 mei 2026.

De wetenschap

Op die dag kwamen in blok 1 de hoogleraren aan het woord. De wetenschapstoets en de bijbehorende oplegnotitie waren duidelijk: “Het wetsvoorstel draagt naar onze mening niet bij aan verbetering van rechtsbescherming bij overheidsaanbestedingen. Het voorstel wijzigt namelijk niets aan het bestaande stelsel van mogelijkheden voor ondernemingen om zich te wenden tot een onafhankelijke instantie die kan oordelen over een vermeende schending van materiële regels van de Aanbestedingswet en die zo nodig een remedie kan toewijzen. Wat volgens ons nodig is, is een grondige herbezinning op het bestaande stelsel van rechtsbescherming.”

Focus op klachtafhandeling

Geconstateerd werd dat de focus vooral ligt op klachtafhandeling. Maar de voorgestelde klachtenloketten en Commissie van Aanbestedingsexperts kunnen geen bindende remedies bieden. De voorgestelde maatregelen werden als onvoldoende beschouwd. Er zitten wel interessante onderdelen in het wetsvoorstel, maar die kunnen ook zonder wetswijziging doorgevoerd worden (zie kader). Opvallend is dat benadrukt werd dat de overheid haar rollen als enerzijds regelgever en anderzijds als aanbestedende dienst duidelijker zou moet scheiden in het wetgevingsproces. Conclusie: Ga in deze vorm niet verder met dit wetsvoorstel, ook niet met aanpassingen!

De praktijk

In blok 2 waren – onder het kopje praktijk – Bram Braat en Joost Haest (advocaten) en Geke Werkman (de voorzitter van de Commissie van Aanbestedingsexperts) uitgenodigd. Hiermee werd de indruk gewekt dat de aanbestedingspraktijk blijkbaar niet aan inkopers en salesmedewerkers is, maar aan juristen. In blok 3 waren uitgenodigd Frederik van Nouhuys (advocaat), Frank den Brok (wethouder) namens onder andere de VNG en Prorail en schrijver dezes namens Nevi.

Betere rechtsbescherming

De visie van de wetenschappers werd bevestigd. Het wetsvoorstel gaat over klagen, maar niet over betere rechtsbescherming. Er zijn ook zonder dit wetsvoorstel al mogelijkheden om te komen tot een betere rechtsbescherming van opdrachtnemers (zie kader). Geke Werkman benadrukte vooral dat de omvang van de commissie de klein is om snel en efficiënt te kunnen werken, maar ging verder niet in op het wetsvoorstel. Op vraag van de Kamerleden maakte ze een inschatting dat een uitbreiding van de commissie met 10 fte nodig zou zijn.

Meer kwaad dan goed

Over een eventuele andere (efficiëntere) werkwijze van de commissie zoals het onderzoek en adviesrapport, opgesteld in opdracht van het ministerie, voorstelt, werd niet nader ingegaan. Joost Haest was de enige deelnemer aan de ronde tafel die mogelijkheden ziet om de wetswijziging wel door te voeren. Hij ziet positieve punten in de verplichte klachtenloketten. Door anderen wordt het risico te groot geacht, dat als deze wijziging wordt aangenomen er vervolgens weer acht jaar niks gebeurt. En zij zijn ook van mening dat deze wetswijziging uiteindelijk meer kwaad dan goed doet.

Lawyer’s paradise

Frederik van Nouhuys introduceerde het begrip lawyer’s paradise als deze wijziging doorgang zou vinden; er komt een stapeling van mogelijkheden tot klagen mét cumulatieve opschorting, zonder concrete verbetering van rechtsbescherming. Ook Frank den Brok was geen voorstander van dit wetsvoorstel. Zijn voorstel om de wijziging van de Europese richtlijn af te wachten is minder zinvol, omdat de richtlijn niet over rechtsbescherming gaat.

2500 klachtenloketten

Maar dit riep wel de reactie op dat áls die wijziging van de richtlijn of verordening er binnen afzienbare tijd komt, inkopers het nodige voor hun kiezen zullen krijgen. En dat ze daarom geen tijd hebben om 2500 klachtenloketten te gaan bemensen. Vanuit inkoop volgde een pleidooi voor één of een beperkt aantal (bijvoorbeeld regionaal/provinciaal) loketten, waar beschikbare kennis geconcentreerd wordt. Verschillende begrippen passeerden daarbij de revue, waaronder centraal loket, aanbestedingsautoriteit en aanbestedingspolitie.

Hoe nu verder?

Terug naar de tekentafel, zou je zeggen. Inderdaad, maar dan bij voorkeur wel een andere tafel dan die waar het wetsontwerp de afgelopen acht jaar gelegen heeft. Meerdere sprekers stelden dan ook voor om richting een initiatiefwetsontwerp vanuit de Kamer te gaan, waarbij de Kamer zich laat adviseren door mensen uit de praktijk. Het is afwachten wat de minister gaat doen. Die moet nu reageren op het wetenschapsadvies. Haagse bronnen geven aan dat het zelden voorkomt dat een minister een wetsontwerp dat al in de Kamer ligt, terugtrekt. Laat dit wetsvoorstel de positieve uitzondering zijn.

De rondetafelbijeenkomst kan via de website van de Tweede Kamer teruggekeken worden: https://debatdirect.tweedekamer.nl/